Przed pierwszą konsultacją dietetyczną warto, jeśli jest taka możliwość, wykonać kilka podstawowych badań laboratoryjnych. Nie są one obowiązkowe, ale często bardzo pomagają w dokładniejszej ocenie sytuacji i lepszym dopasowaniu zaleceń do aktualnego stanu organizmu.
Aktualne badania mogą pokazać między innymi, czy występują niedobory, stan zapalny, zaburzenia gospodarki cukrowej, problemy z tarczycą, wątrobą, nerkami lub gospodarką żelaza. Dzięki temu konsultacja jest bardziej konkretna, a zalecenia mogą być lepiej dopasowane do rzeczywistych potrzeb.
Lista badań:
- Morfologia krwi z rozmazem
- CRP
- Glukoza na czczo
- Insulina na czczo
- Hemoglobina glikowana
- Lipidogram
- ALT, AST i GGTP
- Kreatynina z eGFR
- TSH (ewentualnie dodatkowo FT3, FT4, anty-TG i anty-TPO)
- Ferrytyna
- Witamina B12
- Kwas foliowy
- Witamina D — 25(OH)D
- Badanie ogólne moczu
Co pokazują poszczególne badania?
Morfologia krwi z rozmazem
To jedno z podstawowych badań ogólnych. Może pomóc ocenić między innymi, czy występują cechy anemii, infekcji, stanu zapalnego, zaburzeń odpornościowych lub niedoborów. Warto wykonać morfologię razem z rozmazem, ponieważ daje ona pełniejszy obraz niż sama podstawowa morfologia.
CRP
CRP jest markerem stanu zapalnego. Może być pomocne przy przewlekłym zmęczeniu, częstych infekcjach, bólach, problemach jelitowych lub innych dolegliwościach, które mogą wiązać się z toczącym się w organizmie procesem zapalnym.
Glukoza na czczo
Glukoza na czczo pozwala wstępnie ocenić gospodarkę cukrową. Jest szczególnie ważna u osób z sennością po posiłkach, wahaniami energii, napadami głodu, nadmierną ochotą na słodycze, nadwagą, otyłością lub obciążeniami rodzinnymi w kierunku cukrzycy.
Insulina na czczo
Insulina na czczo, wykonana razem z glukozą, daje więcej informacji o gospodarce cukrowo-insulinowej.
Przy podejrzeniu zaburzeń gospodarki cukrowo-insulinowej więcej informacji może dostarczyć tzw. krzywa cukrowo-insulinowa. Badanie pozwala sprawdzić, jak w ciągu dwóch godzin zmieniają się poziomy glukozy i insuliny, jak silna jest odpowiedź trzustki oraz czy stężenie insuliny prawidłowo się obniża. Najczęściej oznacza się glukozę i insulinę na czczo oraz po 60 i 120 minutach po podaniu glukozy. Polecam go wykonać przy podejrzeniu indulinooporności.
UWAGA: Część laboratoriów wymaga skierowania, dlatego przed badaniem warto sprawdzić zasady obowiązujące w wybranym punkcie pobrań.
Hemoglobina glikowana (HbA1c)
Badanie pokazuje średni poziom glukozy we krwi z ostatnich około 2–3 miesięcy. Pomaga wykryć stan przedcukrzycowy lub cukrzycę i nie wymaga pobrania krwi na czczo.
Lipidogram
Lipidogram obejmuje najczęściej cholesterol całkowity, LDL, HDL oraz triglicerydy. Jest przydatny w ocenie metabolizmu, sposobu odżywiania, pracy wątroby oraz ryzyka sercowo-naczyniowego. Wynik lipidogramu może również pośrednio pokazywać, jak organizm radzi sobie z gospodarką cukrową i tłuszczową.
ALT, AST i GGTP
Są to podstawowe parametry związane z pracą wątroby. Warto je wykonać szczególnie wtedy, gdy występują problemy trawienne, nadwaga, podwyższony cholesterol, przewlekłe zmęczenie, podejrzenie przeciążenia metabolicznego, a także u osób, które regularnie przyjmują leki lub spożywają alkohol.
Kreatynina z eGFR
Kreatynina i eGFR pozwalają ocenić podstawową funkcję nerek. To ważne badanie przed wprowadzaniem większych zmian w diecie, zwłaszcza jeśli planowana jest zmiana ilości białka, intensywniejsza suplementacja lub jeśli pacjent choruje przewlekle.
TSH
TSH jest podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku zaburzeń pracy tarczycy. Tarczyca ma wpływ na metabolizm, masę ciała, energię, samopoczucie, pracę jelit, skórę, włosy oraz gospodarkę lipidową. Jeżeli wynik TSH jest nieprawidłowy albo występują objawy sugerujące problemy z tarczycą, czasem warto poszerzyć diagnostykę o FT3, FT4, anty-TPO i anty-TG.
Ferrytyna
Ferrytyna pokazuje zapasy żelaza w organizmie. Jest bardzo przydatna, ponieważ sama morfologia nie zawsze wystarcza do oceny niedoboru żelaza. Warto ją wykonać szczególnie przy przewlekłym zmęczeniu, wypadaniu włosów, bladości, osłabieniu, obfitych miesiączkach, diecie roślinnej lub problemach jelitowych.
Witamina B12
Witamina B12 jest ważna dla układu nerwowego, krwiotworzenia i ogólnego poziomu energii. Jej ocenę warto rozważyć zwłaszcza u osób ograniczających mięso i produkty odzwierzęce, stosujących leki zmniejszające kwasowość żołądka, mających przewlekłe problemy jelitowe, zmęczenie, mrowienia, drętwienia lub problemy z koncentracją.
Kwas foliowy
Kwas foliowy uzupełnia ocenę gospodarki krwiotwórczej i może być pomocny przy osłabieniu, anemii, problemach z regeneracją oraz diecie ubogiej w warzywa. Warto interpretować go razem z morfologią, witaminą B12 i ferrytyną.
Witamina D — 25(OH)D
Najlepszym badaniem do oceny poziomu witaminy D jest 25(OH)D. Witamina D ma znaczenie dla odporności, kości, mięśni, samopoczucia i ogólnej regulacji organizmu. Jej niedobory są częste, dlatego warto znać aktualny poziom przed doborem suplementacji.
Badanie ogólne moczu
To proste i niedrogie badanie, które może dostarczyć wielu praktycznych informacji. Może wskazywać między innymi na cechy infekcji, odwodnienia, obecność glukozy, ketonów, białka lub innych nieprawidłowości wymagających dalszej konsultacji.
Prosty pakiet minimum
Jeżeli zależy nam na ograniczeniu kosztów, przed pierwszą konsultacją można rozważyć wykonanie krótszego pakietu badań:
morfologia krwi z rozmazem, CRP, glukoza na czczo, lipidogram, ALT, AST, GGTP, kreatynina z eGFR, TSH, ferrytyna, witamina D 25(OH)D oraz badanie ogólne moczu.
Taki zestaw daje już dość dobry obraz ogólnego stanu organizmu i może być wystarczającym punktem wyjścia do pierwszej rozmowy.
Badania dodatkowe przy problemach jelitowych
W przypadku przewlekłych dolegliwości ze strony układu pokarmowego czasem warto rozważyć również badania dodatkowe. Nie muszą być wykonywane u każdego. Ich dobór zależy od objawów, wywiadu i wcześniejszej dokumentacji.
Przy przewlekłych biegunkach, bólach brzucha, obecności śluzu lub krwi w stolcu pomocna może być kalprotektyna w kale. Przy dolegliwościach żołądkowych, refluksie, odbijaniu, pieczeniu lub nudnościach można rozważyć badanie w kierunku Helicobacter pylori, na przykład antygen w kale. Przy przewlekłych wzdęciach, biegunkach, niedoborach, anemii lub podejrzeniu nietolerancji glutenu warto omówić diagnostykę w kierunku celiakii, najczęściej przeciwciała anty-tTG IgA oraz poziom IgA całkowitego.
W niektórych sytuacjach lekarz może również zlecić badanie kału na krew utajoną lub inne badania gastroenterologiczne. Dotyczy to szczególnie objawów alarmowych, takich jak krew w stolcu, niezamierzona utrata masy ciała, nasilone bóle brzucha, przewlekłe biegunki, niedokrwistość lub pogorszenie stanu ogólnego.
Własne wyniki i wcześniejsza dokumentacja
Na wizytę warto zabrać nie tylko badania wymienione powyżej, ale również własne wyniki i dokumentację związaną z problemem, z którym dana osoba zgłasza się do gabinetu. Mogą to być zarówno aktualne, jak i wcześniejsze badania laboratoryjne, opisy USG, gastroskopii, kolonoskopii, konsultacji specjalistycznych, wypisy ze szpitala, wyniki badań alergologicznych, endokrynologicznych, diabetologicznych, gastroenterologicznych lub inne dokumenty medyczne.
Nawet jeśli część wyników nie dotyczy bezpośrednio odżywiania, może mieć znaczenie dla zrozumienia szerszego kontekstu zdrowotnego. Przy przewlekłych dolegliwościach ważna bywa nie tylko aktualna sytuacja, ale również przebieg problemu w czasie, wcześniejsze rozpoznania, stosowane leczenie, reakcje organizmu oraz zmiany widoczne w kolejnych badaniach.
